Laten we beginnen met de optie die veel stellen (onbewust) kiezen: gewoon gaan samenwonen zonder iets op papier te zetten. In de volksmond wordt dit ook wel 'hokken' genoemd.
Het voordeel is simpel: het kost geen geld en geen tijd. Het nadeel is echter groot. Juridisch gezien zijn jullie vreemden van elkaar.
Bij overlijden: Als één van jullie komt te overlijden, erft de ander niets. Het huis (of het halve huis) gaat naar de ouders of broers/zussen van de overledene. De partner kan zelfs het huis uitgezet worden.
Bij uit elkaar gaan: Je hebt geen recht op partneralimentatie en er zijn geen afspraken over wie in het huis mag blijven wonen. Ook de verdeling van de inboedel kan een welles-nietes spelletje worden.
Willen jullie elkaar beschermen? Dan is rechten samenwonen vastleggen een must.
Een samenlevingscontract is vaak de eerste juridische stap voor stellen die een huis kopen. Het is een contract dat je bij de notaris laat opstellen.
Wat regel je hierin?
Je bepaalt zelf wat je wel en niet samen deelt. Vaak staan er afspraken in over de verdeling van de woonlasten (wie betaalt wat?), de bankrekeningen en de inboedel. Een heel belangrijk onderdeel is het zogenaamde 'verblijvingsbeding'. Dit zorgt ervoor dat als één van beiden overlijdt, de gemeenschappelijke spullen (en het huis!) naar de partner gaan en niet naar de schoonfamilie.
Let op: Een samenlevingscontract zorgt er niet automatisch voor dat jullie elkaars erfgenaam zijn voor privévermogen (zoals spaargeld). Daarvoor moet je naast het contract ook een testament laten opstellen. Ook hebben jullie bij wet geen plicht om voor elkaar te zorgen (geen alimentatieplicht).
Juridisch gezien lijken trouwen en een geregistreerd partnerschap enorm op elkaar. In beide gevallen zeg je 'ja' tegen elkaar bij de ambtenaar van de burgerlijke stand. Sinds 2018 trouw je standaard in 'beperkte gemeenschap van goederen'.
Het 'alles-in-één' pakket
Waar je bij een samenlevingscontract zelf moet kiezen wat je regelt, is trouwen of een partnerschap een compleet pakket aan rechten en plichten:
Erfrecht: Jullie zijn automatisch elkaars erfgenaam.
Zorgplicht: Jullie zijn verplicht elkaar financieel te steunen, ook na een eventuele scheiding (partneralimentatie).
Pensioen: Jullie hebben recht op elkaars partnerpensioen als er iemand overlijdt.
Het verschil tussen trouwen en partnerschap
Het grootste verschil zit in het ja-woord (dat hoeft niet bij een partnerschap) en de internationale erkenning. Een huwelijk wordt wereldwijd erkend, een geregistreerd partnerschap niet in elk land. Handig om te weten als jullie dromen van een emigratie. Ook het beëindigen gaat anders: een partnerschap kun je (als er geen minderjarige kinderen zijn) buiten de rechter om beëindigen via een notaris of advocaat. Voor een echtscheiding moet je altijd langs de rechter.
Om de keuze makkelijker te maken, zoomen we in op de drie belangrijkste thema's: geld, de dood en kinderen.
Samenlevingscontract: Alles blijft gescheiden, tenzij je samen iets koopt (zoals het huis of de inboedel). Schulden die jij maakt, blijven van jou.
Trouwen/Partnerschap: Vermogen dat jullie opbouwen tijdens het huwelijk is van jullie samen. Schulden die jullie tijdens het huwelijk maken, kunnen op beiden verhaald worden. Erfenissen en schenkingen blijven wel privé, net als het vermogen dat je al had voor het trouwen.
Hier zit een cruciaal verschil.
Trouwen/Partnerschap: Als jullie getrouwd zijn en er wordt een kind geboren, is de man (of duomoeder) automatisch de juridische ouder en heeft deze automatisch het ouderlijk gezag. Je hoeft niets extra's te doen.
Samenlevingscontract: De vader moet het kind apart erkennen bij de gemeente om juridisch ouder te worden. Ook het ouderlijk gezag moet apart aangevraagd worden bij de rechtbank (al gaat dit tegenwoordig vaak automatisch na erkenning, check dit altijd!). Doe je dit niet, dan heeft de vader juridisch weinig tot niets over het kind te zeggen.
Trouwen/Partnerschap: De langstlevende partner is beschermd en erft automatisch. Kinderen krijgen hun deel pas als beide ouders overleden zijn.
Samenlevingscontract: Zonder testament erft de partner niets. Zelfs niet als je al 20 jaar samenwoont. Een contract met verblijvingsbeding regelt alleen de gezamenlijke spullen en woning, maar niet het spaargeld op jouw eigen rekening.
Vaak wordt gedacht dat een samenlevingscontract de 'goedkope' optie is en trouwen de 'dure'. Dat ligt genuanceerd.
Trouwen/Partnerschap: Dit kan in veel gemeenten op specifieke tijdstippen (vaak maandagochtend) helemaal gratis. Wil je een ceremonie, een jurk en een feest? Dan kunnen de kosten oplopen tot duizenden euro's.
Samenlevingscontract: Hiervoor moet je naar de notaris. Reken op kosten tussen de € 300 en € 600, afhankelijk van de notaris. Wil je daarbij ook testamenten regelen (wat sterk aan te raden is), dan komen daar nog kosten bij.
Goedkoop is soms duurkoop
Kijk niet alleen naar de kosten nu, maar ook naar de kosten later.
Stel: jullie gaan uit elkaar. Bij een huwelijk is er in de wet al veel geregeld over de verdeling. Bij samenwoners zonder contract is er niets geregeld. Als jullie dan ruzie krijgen over wie de overwaarde van het huis krijgt of van wie de bank is, kunnen de advocaatkosten enorm oplopen. Een paar honderd euro voor een notarieel contract aan de start van jullie samenwoon-avontuur is een verzekering tegen ellende achteraf.
Of je nu kiest voor een groot feest met een witte jurk, een zakelijk partnerschap of een degelijk samenlevingscontract: het belangrijkste is dat je kiest. Niets regelen is in feite gokken met je toekomst en die van je partner.
Gaat het jullie puur om de afspraken rondom het koophuis? Dan is een samenlevingscontract met testamenten vaak voldoende. Willen jullie 'alles-erop-en-eraan' geregeld hebben, zeker met een kinderwens in het achterhoofd? Dan biedt een geregistreerd partnerschap of huwelijk vaak de meeste bescherming en het meeste gemak.
Kom je er samen niet uit?
Een notaris kan jullie situatie haarfijn in kaart brengen en adviseren wat voor jullie fiscaal en juridisch de slimste zet is. Vraag vandaag nog vrijblijvend offertes aan bij notarissen in de buurt en start jullie toekomst op een stevig fundament.
